Dược liệu Đông y hay rác?

Mỗi năm nước ta tiêu thụ hơn 50.000 tấn dược liệu, trong đó, 60 – 70% được nhập từ nước ngoài, hàng nhập lậu và không rõ nguồn gốc chiếm tới 80%. Chất lượng dược liệu giảm sút khiến nhiều người đặt câu hỏi đây là dược liệu hay rác?

Bị nhầm lẫn và làm giả không đúng với tên gọi

Một dược liệu đúng là dược liệu đó phải đúng tên, đúng loài, đúng giống, đúng bộ phận dùng. Người ta phải tiêu chuẩn hóa các đặc trưng về hình thái, vi phẫu, bột và các phản ứng đặc trưng của hoạt chất hoặc “chất đặc trưng” tiêu biểu cho dược liệu đó. Tuy nhiên, trên thực tế do thiếu hiểu biết hay cố tình “treo đầu dê, bán thịt chó”, nhiều gian thương đã đánh tráo dược liệu giả để trục lợi. Ví dụ như:

Hoài sơn theo quy định của dược điển Việt Nam là rễ củ mài, nhưng hiện nay người ta chế vị thuốc này không chỉ từ củ mài mà còn từ củ mỡ, củ cọc, thậm chí từ củ mỡ tím; Thăng ma không phải là thân rễ củ của một số loại thăng mà thuộc chi Cimicifuga (theo quy định của Dược điển) mà là thân rễ cây Strobilanthes forrestii (họ ô rô – Acanthaceae), một thứ thường được dùng để giả mạo vị thăng ma ở Trung Quốc.

Hay cao xương các loại động vật như trâu, bò, lợn… được mạo danh là cao hổ cốt; Mật gấu khô được làm giả bằng túi mật của các động vật như lợn, bò, trâu…

Đó là chưa kể những nhầm lẫn khi thay thế giữa hai loại hoàn toàn khác nhau như Hoàng kỳ Bắc và Hoàng kỳ Nam, Đỗ trọng Bắc và Đỗ trọng nam… Hoặc cố tình chế tác làm giả Thiên ma từ khoai tây, Hoài sơn từ củ sắn thông thường, Địa cốt bì từ vỏ rễ cây dương nãi đằng…

thuoc-dong-y-tri-viem-duong-ho-hap.jpg
Dược liệu Đông y hay rác?

Dược liệu chất lượng không tốt!

Dược liệu tốt là dược liệu nuôi trồng đúng tiêu chuẩn, thu hái đúng thời gian, phơi sấy chế biến đúng phương pháp, không bị mốc, mọt, thối, bị sâu bọ ăn… và đạt tiêu chuẩn về quy cách, định tính, định lượng hoạt chất hoặc chất đặc trưng (còn gọi chất chủ đạo), định lượng cao tan (chất chiết dược), thậm chí còn phải được tiêu chuẩn hóa tác dụng sinh học theo những mô hình kiểm tra nhất định…

Tuy nhiên, với tình trạng hiện nay, nhiều loại dược liệu không đảm bảo tiêu chuẩn là dược liệu tốt. Ví như dược liệu bị ẩm mốc… được lau chùi, cọ rửa… rồi đem phơi, sấy, đánh bóng lại tiếp tục tiêu thụ; Bảo quản dược liệu sai cách; dược liệu nhập ngoại bị chiết xuất gần hết các hoạt chất chính…

Đây quả thực là những dược liệu “rác” theo đúng nghĩa của nó. Một nghiên cứu dược liệu kiểm nghiệm trên 58% mẫn tại viện kiểm nghiệm cho thấy, chất liệu dược liệu là rất kém và nhiều mẫu hoạt chất chiết được chỉ có 0,5%.

Dược liệu không đảm bảo tính sạch và tinh khiết

Dược liệu sạch và tinh khiết là dược liệu mà tỷ lệ tạp chất như đất, cát, không được quá tiêu chuẩn quy định; không có dược liệu không đúng lẫn vào; không có các bộ phận không dùng của cây dược liệu và chứa một hàm ẩm an toàn. Tuy nhiên, trên thực tế không ít loại dược liệu lưu hành trên thị trường không đảm bảo tiêu chuẩn này.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, tính đến năm 2011 đã có tới 1.086 chế phẩm thuốc Đông y đang lưu hành trên thị trường. Nhưng cũng chưa bao giờ chất lượng của những sản phẩm này lại trở thành vấn đề hết sức bức thiết như hiện nay. Bởi lẽ, ở tất cả các khâu từ trồng trọt, thu hái, bào chế, bảo quản… để đảm bảo dược liệu có đủ các tiêu chuẩn như đúng, tốt, sạch/tinh khiết và các Đông dược thành phẩm đạt yêu cầu: đúng, tốt và tinh khiết đều có những điều hết sức bất cập.

ThS Hoàng Khánh Toàn (nguyên Chủ nhiệm Khoa Đông y, Bệnh viện T.Ư Quân đội 108)

About Khám định kỳ

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

Bé trai 5 tuổi nhiễm trùng nặng do đắp bỏng bằng thuốc Nam

Do đắp thuốc Nam khiến toàn bộ vùng bỏng trên người bé trai 5 tuổi …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *