Báo động tình trạng cô đơn ở người cao tuổi giữa nhịp sống đô thị

GS.TS Phạm Tất Dong, nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam và nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đã bày tỏ những quan ngại về già hóa dân số. Theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở những con số, mà còn ở cách mà xã hội đối diện với vấn đề đời sống tinh thần và vai trò của người cao tuổi trong xã hội hiện đại.

Nỗi cô đơn của người cao tuổi

Trong bối cảnh gia đình ngày càng chuyển từ nhiều thế hệ sang mô hình hạt nhân, sự kết nối và thời gian chăm sóc cho những người cao tuổi tại các đô thị lớn ngày càng trở nên mỏng manh. Cuộc sống ngày càng trở nên bận rộn, với con cái phải chăm lo cho cuộc sống mưu sinh hoặc sống xa quê hương, khiến nhiều người cao tuổi phải sống một mình trong các căn hộ khép kín.

Chẳng hạn, trường hợp của bà N.T.H (72 tuổi, Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Từ khi chồng bà qua đời, các con của bà đi làm xa và rất hiếm khi về thăm, làm cho cuộc sống của bà chỉ còn lại chiếc tivi và vài cuộc gọi ngắn ngủi. Việc thiếu đi những người để trò chuyện đã khiến bà thu mình lại và sức khỏe của bà cũng ngày càng sa sút.

Tương tự, ông P.V.M (68 tuổi, Cầu Giấy), một cựu cán bộ hưu trí với tình hình tài chính ổn định, nhưng vẫn rơi vào trạng thái trống trải. Việc mất đi môi trường làm việc và các mối quan hệ xã hội quen thuộc đã khiến ông cảm thấy đơn độc, mặc dù không thiếu thốn về tiền bạc. Điều này cho thấy sự cô đơn chủ yếu xuất phát từ việc thiếu sự quan tâm và kết nối xã hội.

Ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe

Cảm giác cô đơn kéo dài không chỉ là nỗi buồn chán mà còn có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Xét về mặt thể chất, cảm giác cô đơn làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, huyết áp cao và suy giảm chức năng miễn dịch. Về mặt tinh thần, những người sống tách biệt dễ đối mặt với tình trạng trầm cảm, lo âu, suy giảm nhận thức và thậm chí là mất trí nhớ. Về mặt tâm lý, sự thay đổi đột ngột trong cuộc sống khi bước vào giai đoạn nghỉ hưu có thể gây ra sốc tâm lý, khiến người cao tuổi cảm thấy tự ti, không còn giá trị và đánh mất động lực sống.

Các giải pháp giúp người cao tuổi không còn cô đơn

GS.TS Phạm Tất Dong nhấn mạnh rằng để giải quyết triệt để vấn đề này, xã hội cần chú trọng đến đời sống tinh thần và xác định lại vai trò của người cao tuổi. Việc đánh giá hiệu quả của các chính sách an sinh xã hội cần dựa vào mức độ hài lòng của chính những người cao tuổi.

Để làm được điều này, cần có những giải pháp thiết thực như sau:

• Thay đổi quan niệm: Cần xem người cao tuổi như một nguồn lực quý giá trong xã hội, khuyến khích họ tham gia vào các công việc bán thời gian hoặc theo đuổi đam mê cá nhân để duy trì cảm giác sống có ích.
• Đa dạng hóa hoạt động: Cần mở rộng các mô hình câu lạc bộ thể thao nhẹ nhàng, âm nhạc, hội họa hoặc các chuyến du lịch nhóm nhằm tăng cường sự giao lưu và kết nối.
• Giảm thiểu rào cản công nghệ: Các trung tâm học tập cộng đồng nên tăng cường việc hướng dẫn kỹ năng số, giúp người cao tuổi làm quen với việc sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội, từ đó tạo ra cơ hội tương tác và kết nối trong thời đại số hóa.
• Chuẩn bị tâm lý trước khi nghỉ hưu: Cần tổ chức các chương trình giáo dục để giúp người lao động chuẩn bị tâm lý và kỹ năng trước khi nghỉ hưu, tránh rơi vào trạng thái hụt hẫng.
• Phát triển dịch vụ chăm sóc đặc biệt: Mở rộng mạng lưới chăm sóc tại nhà và cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý xã hội bài bản để lấp đầy những khoảng trống mà hệ thống viện dưỡng lão hiện tại chưa thể đáp ứng.

Già hóa dân số là một quy luật không thể tránh khỏi. Một đô thị văn minh không chỉ được đánh giá qua sự hiện diện của các tòa nhà cao tầng, mà còn qua cách mà xã hội chăm sóc và đồng hành cùng những người đã trải qua gần hết hành trình của cuộc đời.