Cảnh báo bệnh Beriberi dễ bị bỏ qua

Beriberi là một bệnh lý nghiêm trọng xuất hiện do cơ thể thiếu hụt thiamine, hay còn gọi là vitamin B1, trong một khoảng thời gian dài. Đây là một vi chất thiết yếu trong nhóm vitamin B, hòa tan trong nước và đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa carbohydrate, hỗ trợ tạo năng lượng cho tế bào.

Khi cơ thể không đủ thiamine, quá trình chuyển hóa năng lượng sẽ bị rối loạn, tác động trực tiếp đến các cơ quan cần nhiều năng lượng như hệ thần kinh trung ương, hệ thần kinh ngoại biên và hệ tim mạch. Đáng lưu ý, tình trạng thiếu hụt vitamin B1 kéo dài từ 2 đến 3 tháng có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng và thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nguy cơ tử vong do biến chứng nghiêm trọng của bệnh Beriberi

Thực tế lâm sàng đã ghi nhận nhiều trường hợp bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy kịch do Beriberi. Một ví dụ điển hình là một nam thanh niên 20 tuổi được đưa vào viện trong tình trạng suy kiệt do chế độ ăn uống thiếu dinh dưỡng trong thời gian dài.

Bệnh nhân được đưa đến Trung tâm Y tế khu vực Thuận An (TP. Hồ Chí Minh) với các triệu chứng như khó thở, phù toàn thân và cảm giác mệt mỏi kéo dài. Tại Khoa Cấp cứu, bệnh nhân nhanh chóng được chẩn đoán suy hô hấp cấp, có dấu hiệu của suy tim cấp và nghi ngờ mắc Beriberi do thiếu vitamin B1.

Chỉ sau một ngày nhập viện, tình trạng bệnh của người bệnh diễn biến xấu đi nhanh chóng. Bệnh nhân có nguy cơ cao mắc phù phổi cấp – một biến chứng đe dọa đến tính mạng. Trước tình trạng nguy cấp, bệnh nhân đã được chuyển khẩn cấp đến Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc để được điều trị chuyên sâu.

Tại đây, đội ngũ y bác sĩ đã triển khai nhiều biện pháp đồng bộ như kiểm soát tình trạng suy tim, hỗ trợ hô hấp và đặc biệt là bổ sung vitamin B1 với liều cao. Nhờ vào sự can thiệp kịp thời, tình trạng của bệnh nhân đã dần cải thiện rõ rệt.

Sau khoảng 10 ngày điều trị tích cực, bệnh nhân đã tỉnh táo, các chỉ số sinh tồn ổn định và được chuyển về khoa Nội để tiếp tục theo dõi. Cuối cùng, bệnh nhân đã xuất viện trong tình trạng hồi phục hoàn toàn. Trường hợp này là một lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của việc thiếu hụt vitamin B1 nếu không được phát hiện sớm.

Vai trò của vitamin B1 đối với cơ thể

Vitamin B1 (thiamine) đóng vai trò thiết yếu trong nhiều hoạt động sống của cơ thể. Đây là một coenzyme quan trọng trong quá trình chuyển hóa đường thành năng lượng – nguồn “nhiên liệu” chính cho mọi hoạt động của tế bào.

Ngoài ra, thiamine còn có những vai trò quan trọng khác như:

• Duy trì chức năng bình thường của hệ thần kinh
• Hỗ trợ hoạt động của cơ tim
• Góp phần điều hòa dẫn truyền thần kinh
• Tham gia vào quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh

Khi cơ thể thiếu hụt vitamin B1, khả năng sản xuất năng lượng sẽ giảm, dẫn đến hàng loạt rối loạn chức năng, đặc biệt là ở các cơ quan tiêu thụ nhiều năng lượng như não và tim.

Nguyên nhân gây bệnh Beriberi

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B1, trong đó lý do phổ biến nhất là chế độ ăn uống không đầy đủ.

Chế độ ăn thiếu thiamine

Đây là nguyên nhân chính gây ra bệnh Beriberi. Tình trạng này thường gặp ở những khu vực mà khẩu phần ăn chủ yếu là gạo trắng đã xát kỹ. Quá trình xay xát loại bỏ lớp cám – nơi chứa nhiều thiamine – dẫn đến hàm lượng vitamin B1 giảm đáng kể so với gạo lứt.

Ngoài ra, việc thiếu các thực phẩm giàu thiamine như thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu và rau xanh cũng làm tăng nguy cơ thiếu vitamin B1.

Lạm dụng rượu bia

Rượu bia có ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng hấp thụ và chuyển hóa thiamine. Những người thường xuyên tiêu thụ rượu không chỉ có chế độ ăn uống kém mà còn giảm khả năng hấp thụ vitamin B1 và gia tăng thải trừ qua nước tiểu.

Phụ nữ mang thai và cho con bú

Nhu cầu vitamin B1 ở phụ nữ mang thai và cho con bú thường cao hơn bình thường. Nếu không được bổ sung đầy đủ, cả mẹ và trẻ đều có nguy cơ thiếu hụt, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng.

Rối loạn tiêu hóa

Các bệnh lý như viêm ruột mạn tính, hội chứng kém hấp thu hoặc phẫu thuật cắt đoạn ruột có thể làm giảm khả năng hấp thụ thiamine, gây thiếu hụt kéo dài.

Một số bệnh lý mạn tính

Các bệnh như HIV/AIDS, bệnh gan hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ và chuyển hóa dinh dưỡng, bao gồm cả vitamin B1.

Chế độ ăn đặc biệt

Người ăn chay nghiêm ngặt hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng khắt khe mà không đảm bảo cân đối dinh dưỡng có nguy cơ thiếu vitamin B1 nếu không được bổ sung hợp lý.

Sử dụng một số loại thuốc

Một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu hoặc isoniazid có thể làm giảm nồng độ thiamine trong cơ thể, từ đó góp phần gây ra bệnh.

Biểu hiện của bệnh Beriberi

Bệnh Beriberi được chia thành hai thể chính: thể khô (chủ yếu ảnh hưởng đến hệ thần kinh) và thể ướt (ảnh hưởng đến hệ tim mạch). Tùy theo thể bệnh, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng khác nhau.

Beriberi thể khô

• Tê bì, giảm cảm giác ở tay chân
• Yếu cơ, khó khăn trong vận động
• Giảm phản xạ gân xương
• Teo cơ trong trường hợp nặng

Beriberi thể ướt

• Phù toàn thân, đặc biệt là ở chân
• Khó thở, nhất là khi nằm
• Tim đập nhanh, hồi hộp
• Suy tim tiến triển

Trong giai đoạn muộn, người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy tim cấp, phù phổi, sốc tim, với nguy cơ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.

Phòng ngừa thiếu vitamin B1 như thế nào?

Bệnh Beriberi hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chúng ta duy trì một chế độ dinh dưỡng hợp lý và lối sống lành mạnh.

Xây dựng chế độ ăn cân đối

• Tăng cường sử dụng thực phẩm giàu vitamin B1 như gạo lứt, ngũ cốc nguyên cám, thịt lợn, cá, trứng, đậu và các loại hạt
• Hạn chế tiêu thụ quá nhiều thực phẩm tinh chế, đặc biệt là gạo trắng đã xát kỹ

Hạn chế rượu bia

Giảm hoặc ngừng sử dụng rượu bia giúp cải thiện khả năng hấp thụ và chuyển hóa vitamin B1.

Bổ sung vitamin khi cần thiết

Các đối tượng có nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc người có chế độ ăn uống kém nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có những bổ sung hợp lý.

Theo dõi sức khỏe định kỳ

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm tình trạng thiếu hụt vi chất, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

Tóm lại, Beriberi là một bệnh lý nguy hiểm nhưng thường bị xem nhẹ do triệu chứng ban đầu không rõ ràng. Trường hợp của bệnh nhân trẻ tuổi bị rơi vào tình trạng nguy kịch do thiếu vitamin B1 là một lời cảnh báo về hậu quả của chế độ dinh dưỡng mất cân đối.

Trong bối cảnh hiện nay, khi thói quen ăn uống và sinh hoạt có nhiều thay đổi, việc đảm bảo cung cấp đầy đủ vi chất dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin B1, là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe. Chủ động phòng ngừa, nhận biết sớm dấu hiệu và điều trị kịp thời là chìa khóa giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và bảo vệ tính mạng người bệnh.