Trẻ mắc tay chân miệng do EV71 dễ chuyển nặng, khả năng tồn tại và lây lan của virus

Khả năng tồn tại và lây lan của virus

Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, chủ yếu do nhóm virus đường ruột Enterovirus gây ra. Trong số đó, hai loại virus phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71).

Coxsackievirus thuộc họ Picornaviridae và được chia thành hai nhóm chính là A và B. Nhóm A thường gây ra các bệnh như viêm họng, phát ban, tay chân miệng, viêm kết mạc chảy máu và viêm màng não vô khuẩn. Ngược lại, nhóm B có khả năng gây viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim và viêm đường hô hấp trên, đặc biệt ở trẻ sơ sinh.

Trong số các virus gây bệnh, EV71 được xem là nguy hiểm nhất do khả năng xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và gây ra những tổn thương nghiêm trọng. Virus này đã từng gây ra nhiều đợt dịch lớn tại các quốc gia châu Á như Đài Loan, Singapore, Philippines và Việt Nam, nơi mà bệnh tay chân miệng lưu hành mạnh mẽ.

Một trong những lý do khiến tay chân miệng dễ bùng phát thành dịch là khả năng tồn tại lâu dài của virus trong môi trường sống.

Virus có thể được thải ra từ cơ thể qua phân hoặc dịch tiết từ đường hô hấp như nước bọt và dịch mũi khi trẻ ho hoặc hắt hơi. Đáng chú ý, virus có thể:

• Được duy trì sống sót nhiều tuần ở nhiệt độ lạnh khoảng 4°C.
• Chịu được môi trường pH từ 3 đến 9.
• Bị bất hoạt khi được đun nóng ở 56°C trong 30 phút hoặc dưới tác động của tia cực tím.
• Bị một số chất sát khuẩn thông thường như cồn, ether và phenol không tiêu diệt hiệu quả. Ngược lại, các dung dịch chứa chlorine như nước Javel 2% lại có tác dụng tiêu diệt virus hiệu quả hơn.

Vì vậy, nếu không thực hiện vệ sinh đúng cách, virus có thể tồn tại lâu trên bề mặt đồ vật, đồ chơi, tay nắm cửa và dễ dàng lây lan trong cộng đồng.

Cơ chế virus tấn công cơ thể

Virus Enterovirus xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa hoặc hô hấp, sau đó trú ngụ tại niêm mạc miệng hoặc ruột, đặc biệt ở vùng hồi tràng. Sau khoảng 24 giờ, virus di chuyển đến các hạch bạch huyết lân cận và bắt đầu xâm nhập vào máu, gây ra tình trạng nhiễm trùng huyết trong thời gian ngắn.

Từ đây, virus lây lan đến các cơ quan khác như da và niêm mạc miệng, gây ra các triệu chứng đặc trưng của bệnh. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày.

Vì sao EV71 khiến bệnh dễ chuyển nặng?

Triệu chứng điển hình của tay chân miệng thường xuất hiện ở giai đoạn đầu, bao gồm:

• Sốt nhẹ hoặc sốt vừa.
• Cảm giác mệt mỏi, đau họng.
• Trẻ biếng ăn.

Sau đó, trẻ có thể xuất hiện các bọng nước ở niêm mạc miệng (như nướu, lưỡi, má trong), gây đau và khó khăn trong việc ăn uống. Đồng thời, các ban đỏ hoặc bọng nước sẽ bắt đầu xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân, thậm chí có thể ở vùng mông.

Đặc điểm của các tổn thương da trong tay chân miệng là:

• Ít gây ngứa.
• Không lan rộng như các bệnh phát ban khác.
• Tập trung chủ yếu ở tay, chân và miệng.
• Khi các bọng nước vỡ ra, nếu không được giữ vệ sinh tốt, có thể dẫn đến nhiễm trùng thứ phát, làm tình trạng bệnh nặng hơn.

Khác với Coxsackie A16, thường gây bệnh tay chân miệng nhẹ, EV71 có khả năng tấn công vào hệ thần kinh trung ương. Khi đó, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng của viêm não hoặc viêm màng não.

Các triệu chứng điển hình bao gồm:

• Sốt cao.
• Đau đầu.
• Cứng cổ.
• Buồn nôn hoặc nôn nhiều.
• EV71 còn có thể gây tổn thương cho tim và phổi, dẫn đến suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn. Đây chính là lý do khiến tỷ lệ trẻ chuyển nặng khi nhiễm chủng này cao hơn nhiều so với các chủng virus khác.

Dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng cha mẹ cần đặc biệt lưu ý

Theo các chuyên gia, việc theo dõi sát sao các biểu hiện của trẻ trong những ngày đầu mắc bệnh là vô cùng quan trọng. Một số dấu hiệu cảnh báo bệnh đang chuyển nặng mà cha mẹ cần chú ý bao gồm:

• Sốt cao kéo dài: Nếu trẻ sốt trên 38,5°C liên tục hơn 48 giờ và không đáp ứng với thuốc hạ sốt, cần đưa trẻ đi khám ngay.
• Quấy khóc bất thường: Trẻ có biểu hiện khó chịu, quấy khóc kéo dài, đặc biệt vào ban đêm. Nếu trẻ ngủ không yên và dễ giật mình, đây có thể là dấu hiệu tổn thương thần kinh sớm.
• Giật mình liên tục: Trẻ giật mình ngay cả khi đang tỉnh táo, tần suất tăng dần là dấu hiệu đáng lo ngại và cần theo dõi sát.
• Rối loạn hô hấp: Trẻ thở nhanh, khó thở, có dấu hiệu co kéo lồng ngực hoặc tím tái, có thể là biểu hiện của suy hô hấp hoặc biến chứng tim mạch.
• Rối loạn ý thức: Các biểu hiện như ngủ gà, lơ mơ, phản ứng chậm hoặc khó đánh thức có thể liên quan đến viêm não và cần được cấp cứu ngay.
• Giảm lượng nước tiểu: Nếu trẻ đi tiểu ít hơn bình thường, đây có thể là dấu hiệu của tình trạng mất nước hoặc suy thận.
• Biểu hiện thần kinh bất thường: Trẻ có thể nôn nhiều, đi loạng choạng, yếu tay chân, khó khăn trong việc nuốt hoặc co giật. Đây là những dấu hiệu nguy hiểm không nên chủ quan.
• Mặc dù đa số trường hợp tay chân miệng có thể tự khỏi, nhưng với sự xuất hiện của EV71, phụ huynh cần nâng cao cảnh giác hơn bao giờ hết.

Việc theo dõi sát sao diễn biến bệnh tại nhà, nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng và tử vong.

Tóm lại: Tay chân miệng là một bệnh lý quen thuộc nhưng không thể xem nhẹ, đặc biệt khi liên quan đến chủng virus EV71 có độc lực cao. Sự gia tăng nhanh chóng các ca bệnh nặng là hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hiểm của bệnh trong giai đoạn hiện nay.

Hiểu rõ cơ chế gây bệnh, nhận diện sớm các dấu hiệu chuyển nặng và chủ động đưa trẻ đi khám khi cần thiết chính là “chìa khóa” giúp bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho trẻ nhỏ. Trong cuộc chiến với tay chân miệng, sự chủ động của mỗi gia đình đóng vai trò quyết định.