Sa sút trí tuệ và gánh nặng âm thầm phía sau mỗi gia đình

Chăm sóc người mắc sa sút trí tuệ: Nỗi lo lắng và áp lực không ngừng

Khi người cao tuổi bắt đầu quên đi những công việc hàng ngày, thường xuyên hỏi lại hoặc có sự thay đổi trong tính cách, nhiều gia đình vẫn cho rằng đó là một phần tự nhiên của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, chỉ khi những triệu chứng này trở nên rõ ràng hơn, họ mới nhận ra rằng người thân có thể đã mắc sa sút trí tuệ. Theo số liệu cập nhật năm 2026, Việt Nam ước tính có khoảng 600.000 người đang sống chung với căn bệnh này, chiếm khoảng 4,5% dân số trên 60 tuổi, và con số này dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng do quá trình già hóa dân số. Đằng sau mỗi bệnh nhân là một người chăm sóc đang phải đối mặt với áp lực to lớn về cả thể chất lẫn tinh thần, đòi hỏi sự quan tâm và hỗ trợ kịp thời.

Trải nghiệm của những người chăm sóc

Chị H (45 tuổi, Hà Đông) đã chăm sóc mẹ mắc sa sút trí tuệ hơn ba năm. Ban đầu, mẹ chị chỉ quên những việc nhỏ nhặt, nhưng theo thời gian, bà không còn nhận ra con cái. Có vài lần, bà đã bỏ đi giữa đêm. Việc chăm sóc người mắc bệnh này khiến chị nhiều lúc cảm thấy “căng như dây đàn”. Điều làm chị H lo lắng hơn cả là tình trạng của mẹ ngày càng xấu đi.

Khó khăn của người chăm sóc

Trường hợp của anh T (Hoàng Mai, Hà Nội) cũng không khác mấy. Anh đang chăm sóc vợ mắc sa sút trí tuệ giai đoạn trung bình. Vì không tìm được người giúp việc, anh đã phải nghỉ việc để ở nhà chăm sóc vợ. “Mỗi ngày là một thử thách. Có lúc vợ tôi không nhận ra tôi, có lúc lại hoảng loạn và la hét. Tôi gần như không có thời gian cho bản thân,” anh T chia sẻ. Sau một thời gian dài, anh bắt đầu cảm thấy giảm hứng thú với mọi thứ, mất ngủ, chán ăn, và luôn trong trạng thái mệt mỏi.

Theo các chuyên gia, việc chăm sóc người mắc sa sút trí tuệ là một trong những hình thức chăm sóc kéo dài gây ra mức độ căng thẳng cao nhất. Khác với nhiều bệnh lý khác, sa sút trí tuệ không chỉ gây ra suy giảm trí nhớ, mà còn làm thay đổi hành vi, cảm xúc và khả năng tự chăm sóc hàng ngày của người bệnh.

Áp lực kéo dài và những ảnh hưởng tâm lý

“Áp lực này kéo dài liên tục, gần như không có thời gian nghỉ ngơi, khiến nhiều người rơi vào trạng thái kiệt sức. Đặc biệt, khi người bệnh không còn nhận ra người thân, tổn thương cảm xúc đối với người chăm sóc là rất lớn,” bác sĩ Tuấn phân tích. Bên cạnh đó, gánh nặng tài chính cũng làm tăng áp lực. Chi phí cho thuốc men, khám chữa bệnh định kỳ và thuê người hỗ trợ (nếu có) có thể trở thành gánh nặng lớn, đặc biệt đối với những gia đình có thu nhập không ổn định. Nhiều người chăm sóc phải tạm dừng hoặc giảm giờ làm việc để ở nhà, dẫn đến thu nhập giảm sút và cảm giác bế tắc ngày càng sâu sắc. Theo Báo cáo của Hiệp hội Alzheimer năm 2025, hơn 59% người chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ cho biết mức độ stress cảm xúc của họ là cao hoặc rất cao.

Bác sĩ Tuấn cho biết: “Cảm giác cô đơn và thiếu sự thấu hiểu là một trong những nguyên nhân làm trầm trọng thêm tình trạng stress ở người chăm sóc. Khi không có nơi để chia sẻ, cảm xúc tiêu cực dễ tích tụ và lâu dần dẫn đến rối loạn tâm lý.” Nhiều người chăm sóc không nhận ra rằng họ đang bị stress hoặc trầm cảm, họ thường cho rằng sự mệt mỏi, cáu gắt là điều “bình thường”. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo cần chú ý đến một số dấu hiệu cảnh báo như: mất ngủ kéo dài, dễ cáu gắt vô cớ, cảm giác kiệt sức triền miên, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, chán ăn hoặc ăn quá nhiều, cùng cảm giác tội lỗi hoặc vô vọng.

Can thiệp kịp thời là cần thiết

“Đây không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước áp lực kéo dài. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng có thể tiến triển thành trầm cảm,” bác sĩ Tuấn nhấn mạnh. Đặc biệt, khi có suy nghĩ tiêu cực hoặc cảm thấy muốn “buông xuôi”, người chăm sóc cần tìm đến sự hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Dự báo tình hình sa sút trí tuệ trong tương lai

Trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh chóng tại Việt Nam, số người mắc sa sút trí tuệ được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới. Điều này đồng nghĩa với việc số lượng người chăm sóc cũng sẽ tăng lên, kéo theo nhu cầu hỗ trợ ngày càng cần thiết.

Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề sa sút trí tuệ là vô cùng quan trọng, góp phần giảm thiểu sự kỳ thị và tạo dựng một môi trường hỗ trợ tích cực hơn cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.

Chăm sóc người thân mắc sa sút trí tuệ là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, tình yêu thương và không ít sự hy sinh. Tuy nhiên, người chăm sóc không cần phải đơn độc trên con đường này. Khi được tiếp cận với những nguồn hỗ trợ phù hợp, họ không chỉ có thể duy trì sức khỏe của bản thân mà còn đồng hành cùng người bệnh một cách bền bỉ và nhân văn hơn.