4 trẻ tử vong do tay chân miệng, cách giác những biểu hiện không điển hình

Theo số liệu từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước đã ghi nhận gần 25.094 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng. Đặc biệt, chỉ trong vòng chưa đầy 3 tháng đầu năm 2026 đã có 4 ca tử vong, con số này cao gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Thực tế này cho thấy mức độ nguy hiểm của bệnh đang tăng lên, điều này đòi hỏi sự chú ý và chủ động trong việc nhận biết cũng như phòng ngừa từ phía gia đình và cộng đồng.

Sự xuất hiện của chủng virus có độc lực cao Enterovirus 71 (EV71) là một trong những nguyên nhân khiến số ca mắc bệnh tại TP.HCM gia tăng nhanh chóng. Ngành y tế đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ dịch bệnh bùng phát, điều này có thể dẫn đến nhiều trường hợp bệnh nặng ở trẻ nhỏ nếu không được kiểm soát kịp thời.

Nguyên nhân khiến trẻ mắc tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, thường gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi. Bệnh lây lan chủ yếu thông qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với các dịch tiết từ mũi họng, nước bọt, phân của người bệnh hoặc qua các bề mặt, đồ vật bị nhiễm virus.

Các chủng virus thường gặp gây bệnh bao gồm:

• Virus Coxsackie A16 (CVA16):

Đây là tác nhân phổ biến nhất, thuộc họ Picornaviridae. Virus này có cấu trúc RNA sợi đơn và không có vỏ bọc. Khi trẻ nhiễm CVA16, thường có các triệu chứng như sốt nhẹ, loét miệng, phát ban, và đau họng. Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp diễn biến nhẹ và có thể tự khỏi sau 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách.

• Coxsackievirus A6 (CVA6):

Mặc dù ít gặp hơn nhưng CVA6 có xu hướng gây tổn thương da nghiêm trọng hơn. Trẻ mắc bệnh do CVA6 thường xuất hiện các mụn nước lớn, lan rộng và kéo dài, gây khó chịu. Một số trường hợp có thể bị bong móng tay, móng chân sau khi khỏi bệnh.

• Virus Enterovirus 71 (EV71):

Đây là chủng virus nguy hiểm nhất, có khả năng gây ra những biến chứng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng. EV71 có thể xâm nhập vào máu, lan đến hệ thần kinh trung ương và gây ra các biến chứng như viêm màng não, viêm não, liệt mềm cấp tính, và suy tim. Những ca bệnh do EV71 thường diễn tiến nhanh chóng, cần được phát hiện và điều trị kịp thời.

Nhận diện sớm bệnh tay chân miệng ở trẻ

Dấu hiệu khởi phát của bệnh thường không rõ ràng và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus khác. Trẻ có thể sốt nhẹ, mệt mỏi, biếng ăn hoặc quấy khóc.

Giai đoạn ủ bệnh (3–6 ngày): Trong giai đoạn này, trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng, nhưng virus đã bắt đầu nhân lên trong cơ thể.

Giai đoạn khởi phát: Trẻ có thể sốt nhẹ (37,5–38°C) hoặc sốt cao (38–39°C) kéo dài khó hạ; Đau họng, rát họng; Xuất hiện các tổn thương trong miệng gây đau, chảy nhiều nước bọt; Trẻ biếng ăn hoặc bỏ bú; Có thể có tiêu chảy.

Giai đoạn toàn phát (sau 1–2 ngày): Trẻ sẽ xuất hiện các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông và đầu gối. Các nốt này có kích thước từ 2–10 mm, hình bầu dục, màu xám và có thể nổi gồ hoặc nằm ẩn dưới da. Tổn thương trong khoang miệng (má, lợi, lưỡi) sẽ có các bóng nước nhỏ (2–3 mm), dễ vỡ và gây loét đau. Trẻ sẽ cảm thấy đau khi ăn và có thể quấy khóc. Một số trẻ có thể xuất hiện mụn nước ở vùng mông, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Trong các trường hợp nặng, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu toàn thân như: rối loạn tri giác, lơ mơ, mê sảng; co giật; run tay chân; nhịp tim nhanh và khó thở.

Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?

Hầu hết các trường hợp tay chân miệng có thể tự khỏi sau 7–10 ngày nếu được chăm sóc tốt. Tuy nhiên, phụ huynh không nên chủ quan nếu trẻ có các dấu hiệu sau:

• Sốt cao trên 39°C kéo dài hơn 48 giờ
• Nôn nhiều, mệt lả
• Run tay chân, đi loạng choạng
• Co giật, khó thở, tím tái
• Da nổi vân tím, tim đập nhanh

Các dấu hiệu này cảnh báo về những biến chứng nguy hiểm, do đó cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để được cấp cứu kịp thời.

Sau khi khỏi bệnh, cơ thể trẻ có khả năng tạo miễn dịch với chủng virus đã nhiễm. Tuy nhiên, do có nhiều chủng virus khác nhau gây bệnh tay chân miệng, trẻ vẫn có thể mắc lại nhiều lần. Vì thế, việc phòng bệnh luôn đóng vai trò quan trọng.

Cách phòng ngừa tay chân miệng hiệu quả

Hiện tại, chưa có vaccine phòng bệnh tay chân miệng được phổ biến rộng rãi, do đó các biện pháp phòng ngừa chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát lây nhiễm.

– Thực hiện ăn chín, uống chín, sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hàng ngày, đảm bảo vệ sinh các vật dụng ăn uống và không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, hoặc các vật dụng như cốc, bát, đĩa, thìa.

– Virus có thể tồn tại trên bề mặt đồ vật trong không gian sống. Do đó, cần thường xuyên lau sạch các bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế và sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường.

Trẻ em và người chăm sóc trẻ cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn hoặc cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, và sau khi thay tã cho trẻ.

Hạn chế tiếp xúc gần với những người mắc bệnh tay chân miệng là biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của virus. Bệnh có thể lây truyền qua dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, bọng nước hoặc phân của người bệnh, vì vậy trẻ nhỏ cần được nhắc nhở không dùng chung đồ dùng cá nhân như ly, muỗng, khăn mặt hoặc đồ chơi với người đang mắc bệnh.

Khi trẻ có biểu hiện sốt hoặc nghi ngờ mắc bệnh, cần đưa trẻ đi khám sớm và chủ động cách ly để hạn chế lây lan. Việc kiểm soát bệnh tay chân miệng không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà còn cần sự chung tay của mỗi gia đình và cộng đồng. Phụ huynh cần nâng cao nhận thức, theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ và tuân thủ các khuyến cáo phòng bệnh.

Các cơ sở giáo dục cũng cần tăng cường vệ sinh môi trường, phát hiện sớm các ca nghi ngờ để kịp thời xử lý, nhằm tránh lây lan thành ổ dịch.

Tóm lại: Sự gia tăng số ca mắc và đặc biệt là 4 trường hợp tử vong trong thời gian ngắn là một lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của bệnh tay chân miệng. Trong bối cảnh các chủng virus độc lực cao như EV71 xuất hiện, nguy cơ bệnh diễn tiến nặng càng lớn, đặc biệt là ở trẻ nhỏ.

Việc nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi sát diễn biến và chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe trẻ. Tay chân miệng không phải là bệnh hiếm gặp, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu mỗi gia đình không chủ quan và luôn chủ động trong việc chăm sóc và phòng bệnh cho trẻ.